Skąd wziął się język angielski i dlaczego współczesny angielski tak bardzo różni się od tego, którym posługiwano się kilkaset lat temu? Historia języka angielskiego to ponad tysiąc lat zmian, kontaktów między językami i przemian społecznych. Od języków germańskich, przez wpływy wikingów i Normanów, aż po Shakespeare'a i współczesny globalny angielski. Poznaj najważniejsze etapy rozwoju jednego z najczęściej używanych języków świata.
Współczesny angielski wygląda zupełnie inaczej niż język używany w Anglii kilkaset czy ponad tysiąc lat temu.
Dobrym przykładem jest początek Opowieści kanterberyjskich Geoffreya Chaucera:
Whan that Aprille with his shoures soote,
The droghte of March hath perced to the roote...
Dla osoby znającej współczesny angielski tekst może być trudny do zrozumienia, mimo że jest napisany w języku, z którego bezpośrednio rozwinęła się dzisiejsza angielszczyzna.
We współczesnym angielskim sens tego fragmentu można oddać mniej więcej jako:
When April with its sweet showers has pierced the drought of March to the root...
Różnica pokazuje, jak mocno język może zmienić się na przestrzeni kilku stuleci.
Angielski należy do rodziny języków indoeuropejskich, a dokładniej do grupy języków germańskich.
Jego bezpośrednich początków należy szukać w językach i dialektach używanych przez germańskie społeczności, które zaczęły osiedlać się w Brytanii w V wieku.
Wśród nich byli między innymi Anglowie, Sasi i Jutowie. Używane przez nich odmiany języka z czasem stały się podstawą tego, co dzisiaj określamy jako Old English, czyli język staroangielski.
Old English był używany w różnych odmianach na terenie Anglii przez kilka stuleci. Dla współczesnego użytkownika angielskiego jest w dużej mierze niezrozumiały bez wcześniejszego przygotowania.
Różnił się od dzisiejszego angielskiego zarówno słownictwem, jak i gramatyką. Miał znacznie bardziej rozbudowany system odmiany wyrazów.
Mimo ogromnych zmian część podstawowego współczesnego słownictwa ma właśnie germańskie, staroangielskie korzenie.
Należą do niego między innymi słowa takie jak:
Historia angielskiego nie rozwijała się w izolacji. Duże znaczenie miały kontakty mieszkańców Anglii ze Skandynawami.
Wikingowie osiedlający się na części terenów Anglii posługiwali się odmianami języka staronordyjskiego, czyli Old Norse.
Old English i Old Norse były językami germańskimi, dlatego miały ze sobą wiele wspólnego. Długotrwały kontakt ich użytkowników pozostawił ślady w angielskim słownictwie.
Ze staronordyjskim wiąże się pochodzenie wielu współczesnych słów, między innymi:
Jednym z najważniejszych wydarzeń w historii języka angielskiego był podbój Anglii przez Normanów w 1066 roku.
Po zwycięstwie Wilhelma Zdobywcy język używany przez normańskie elity zyskał ogromne znaczenie na dworze, w administracji i wśród wyższych warstw społeczeństwa.
Angielski nie zniknął. Nadal posługiwała się nim duża część ludności. Wielowiekowy kontakt z francuskim pozostawił jednak ogromny ślad w jego słownictwie.
Wiele słów związanych z prawem, władzą, administracją, kulturą czy życiem dworskim ma pochodzenie francuskie.
Przykłady to:
Po podboju normańskim język angielski nadal się rozwijał. Okres trwający mniej więcej od XI/XII do końca XV wieku określamy jako Middle English.
W tym czasie angielska gramatyka uległa znacznym zmianom, a słownictwo wzbogaciło się o ogromną liczbę wyrazów pochodzenia francuskiego i łacińskiego.
Jednym z najbardziej znanych autorów piszących w Middle English był Geoffrey Chaucer, autor Opowieści kanterberyjskich.
Jego twórczość dobrze pokazuje, jak bardzo średnioangielski różnił się zarówno od wcześniejszego Old English, jak i od języka używanego obecnie.
Jednym z najważniejszych procesów fonetycznych w historii angielskiego była Great Vowel Shift, czyli Wielka Przesuwka Samogłoskowa.
Był to długotrwały proces zmian wymowy długich samogłosek, który zachodził przede wszystkim między późnym średniowieczem a początkiem epoki nowożytnej.
Zmiany te są jednym z powodów, dla których współczesna angielska wymowa tak często różni się od tego, czego można byłoby oczekiwać na podstawie pisowni.
Wymowa zmieniała się bowiem w okresie, w którym zapis wielu słów stopniowo się utrwalał.
Kolejnym ważnym momentem było rozpowszechnienie druku.
W 1476 roku William Caxton uruchomił w Anglii prasę drukarską. Rozwój druku zwiększył znaczenie pisanej angielszczyzny i sprzyjał stopniowej standaryzacji pisowni.
Nie oznacza to, że od tego momentu wszyscy zaczęli pisać identycznie. Proces standaryzacji trwał długo. Druk odegrał jednak istotną rolę w rozpowszechnianiu określonych form językowych.
Od końca XV wieku możemy mówić o okresie Early Modern English.
To właśnie w tym okresie tworzył William Shakespeare.
Jego język jest znacznie bliższy współczesnemu angielskiemu niż język Chaucera, ale po ponad 400 latach nadal może sprawiać trudności. Część używanych przez Shakespeare'a słów wyszła z użycia, a znaczenie innych zmieniło się z biegiem czasu.
William Shakespeare był niezwykle kreatywnym użytkownikiem języka. Swobodnie wykorzystywał istniejące słowa, tworzył złożenia, zmieniał ich funkcje i bawił się konstrukcjami językowymi.
W przypadku wielu wyrazów jego dzieła są jednymi z najwcześniejszych znanych źródeł pisanych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde takie słowo zostało przez niego wymyślone.
W czasach Shakespeare'a angielski intensywnie się rozwijał, a pisarze chętnie tworzyli nowe słowa oraz zapożyczali je między innymi z łaciny i greki.
Wiele zwrotów znanych z jego dzieł jest nadal rozpoznawalnych we współczesnym angielskim.
Przykładem jest:
break the ice – przełamać lody.
Jeśli interesują Cię podobne wyrażenia, zobacz również idiomy w języku angielskim.
Historia Anglii i późniejsza globalna ekspansja języka sprawiły, że angielski przez stulecia zapożyczał słownictwo z wielu źródeł.
W dzisiejszym angielskim znajdziemy wyrazy o korzeniach między innymi:
To jedna z przyczyn ogromnego bogactwa angielskiego słownictwa.
Jeśli chcesz rozwijać własny zasób słów, przeczytaj także jak wzbogacić słownictwo angielskie.
Wraz z rozprzestrzenianiem się angielskiego poza Wyspy Brytyjskie zaczęły rozwijać się jego kolejne odmiany.
Angielski używany w Ameryce Północnej rozwijał się w innych warunkach niż język w Wielkiej Brytanii. Z czasem pojawiły się różnice w słownictwie, wymowie i pisowni.
Podobne procesy zachodziły w innych częściach świata.
Dzisiaj możemy mówić między innymi o odmianach:
oraz wielu innych lokalnych i regionalnych odmianach angielskiego.
Nie istnieje jedna odmiana angielskiego, którą posługują się wszyscy jego użytkownicy.
British English i American English są najbardziej znane osobom uczącym się języka, ale stanowią tylko część znacznie większego obrazu.
Różnice między odmianami nie oznaczają automatycznie, że jedna jest poprawna, a druga błędna. W nauce warto przede wszystkim zachowywać spójność oraz rozumieć najważniejsze różnice w słownictwie, pisowni i wymowie.
Globalna pozycja angielskiego jest wynikiem wielu procesów historycznych.
Duże znaczenie miała ekspansja Imperium Brytyjskiego, dzięki której język rozpowszechnił się w wielu częściach świata. W XX i XXI wieku jego międzynarodową pozycję dodatkowo wzmacniały znaczenie gospodarcze i kulturowe krajów anglojęzycznych, nauka, biznes, media, technologie oraz internet.
Dzisiaj angielski jest szeroko wykorzystywany jako lingua franca, czyli wspólny język komunikacji między osobami, które mogą mieć różne pierwsze języki.
Tak. Język nie jest zamkniętym systemem.
Powstają nowe słowa i znaczenia, inne stopniowo wychodzą z użycia, a technologie oraz zmiany społeczne tworzą nowe sytuacje komunikacyjne.
Internet dodatkowo przyspieszył rozpowszechnianie nowych wyrażeń, skrótów i sposobów komunikowania się.
Zmieniają się również znaczenia istniejących słów. To naturalny proces, który zachodził przez całą historię angielskiego i trwa również obecnie.
W dużym uproszczeniu rozwój angielskiego można przedstawić następująco:
Współczesny angielski jest wynikiem ponad tysiąca lat kontaktów między ludźmi, językami i kulturami.
Germańskie korzenie, wpływy skandynawskie i francuskie, zmiany wymowy, rozwój druku, literatura, ekspansja geograficzna oraz współczesna komunikacja międzynarodowa pozostawiły w nim swoje ślady.
Dlatego nauka angielskiego to nie tylko poznawanie gramatyki i słownictwa. To także poznawanie języka, który zmieniał się przez stulecia i nadal ewoluuje.