Jak powiedzieć po angielsku, że naprawdę coś zrobiliśmy, właśnie tę osobę mieliśmy na myśli albo nigdy wcześniej czegoś nie widzieliśmy? W takich sytuacjach przydaje się emfaza. Angielski pozwala podkreślać najważniejsze informacje za pomocą intonacji, słownictwa i konstrukcji gramatycznych. Poznaj najważniejsze sposoby wyrażania emfazy oraz przykłady z do, does, did, cleft sentences i inwersją.
Emfaza, po angielsku emphasis, oznacza szczególne podkreślenie wybranego elementu wypowiedzi. Możemy w ten sposób zaznaczyć, że dana informacja jest szczególnie ważna, przeciwstawić ją innej informacji albo skorygować to, co powiedziała druga osoba.
W języku mówionym duże znaczenie mają akcent zdaniowy i intonacja. W języku pisanym możemy wykorzystywać odpowiedni szyk zdania, konstrukcje gramatyczne oraz, zależnie od rodzaju tekstu, wyróżnienia typograficzne.
Emfaza nie jest więc jedną konkretną konstrukcją gramatyczną. To efekt, który można osiągnąć na kilka różnych sposobów.
W rozmowie jednym z najprostszych sposobów podkreślenia informacji jest położenie mocniejszego akcentu na konkretnym słowie.
Porównaj:
I wanted the BLUE one.
Chciałem ten NIEBIESKI.
I wanted the blue ONE.
Chciałem właśnie ten niebieski.
Zmiana akcentowanego elementu może zmienić to, na czym skupia się odbiorca. W naturalnej rozmowie znaczenie mają również intonacja, tempo i kontekst wypowiedzi.
W tekście pisanym nacisk można budować przede wszystkim za pomocą słownictwa, szyku zdania i konstrukcji gramatycznych. W niektórych rodzajach tekstu stosuje się również kursywę, pogrubienie lub wielkie litery.
Nie należy jednak nadużywać wyróżnień typograficznych. W formalnym tekście znacznie lepiej wykorzystać odpowiednią konstrukcję zdania niż zapisywać całe fragmenty wielkimi literami.
Jednym z najważniejszych sposobów tworzenia emfazy jest użycie czasowników pomocniczych do, does lub did w zdaniu twierdzącym.
Porównaj:
I like this book.
Lubię tę książkę.
I do like this book.
Naprawdę lubię tę książkę.
W drugim zdaniu do wzmacnia czasownik like. Możemy użyć takiej konstrukcji na przykład wtedy, gdy chcemy coś mocno podkreślić albo skorygować wcześniejsze przypuszczenie rozmówcy.
I do understand your problem.
Naprawdę rozumiem Twój problem.
We do want to help.
Naprawdę chcemy pomóc.
She does know the answer.
Ona naprawdę zna odpowiedź.
He does work hard.
On naprawdę ciężko pracuje.
I did call you yesterday.
Naprawdę dzwoniłem do Ciebie wczoraj.
She did tell me about it.
Ona naprawdę mi o tym powiedziała.
Po do, does i did używamy podstawowej formy czasownika, dlatego poprawne jest She does know, a nie She does knows.
Jeżeli zdanie zawiera już czasownik pomocniczy lub czasownik be, w języku mówionym możemy zaakcentować właśnie ten element.
I AM listening!
Naprawdę słucham!
She HAS finished the report.
Ona naprawdę skończyła raport.
They WILL come.
Oni na pewno przyjdą.
W zapisie nie musimy oczywiście stosować wielkich liter. Zostały użyte tutaj jedynie po to, żeby pokazać, który element zdania otrzymuje szczególny nacisk w wymowie.
W niektórych sytuacjach pełna forma przeczenia może brzmieć mocniej lub bardziej formalnie niż forma skrócona.
Porównaj:
She isn't responsible.
Ona nie jest odpowiedzialna.
She is NOT responsible.
To nie ona jest odpowiedzialna.
W mowie szczególne znaczenie ma tutaj zaakcentowanie słowa not.
Nacisk można uzyskać również dzięki odpowiednio dobranym słowom i wyrażeniom. W zależności od kontekstu przydatne mogą być:
Nie wszystkie te wyrażenia działają gramatycznie w ten sam sposób. Łączy je jednak możliwość zwrócenia szczególnej uwagi na część przekazywanej informacji.
W nieformalnej angielszczyźnie dodatkowy nacisk mogą tworzyć również wyrażenia używane w pytaniach.
Who on earth told you that?
Kto ci to w ogóle powiedział?
What on earth are you doing?
Co ty właściwie robisz?
Możesz również spotkać bardziej potoczne what the heck. Takie wyrażenia są nacechowane emocjonalnie, dlatego nie będą odpowiednie w każdej sytuacji.
Cleft sentences, czyli zdania rozszczepione, pozwalają skierować uwagę odbiorcy na konkretny element informacji. Jedną wiadomość dzielimy w nich na dwie części.
Spójrz na zwykłe zdanie:
Tom called me yesterday.
Tom zadzwonił do mnie wczoraj.
Jeżeli chcemy podkreślić, że zrobił to właśnie Tom:
It was Tom who called me yesterday.
To właśnie Tom zadzwonił do mnie wczoraj.
Możemy zaakcentować także inny element:
It was yesterday that Tom called me.
To właśnie wczoraj Tom do mnie zadzwonił.
Konstrukcja pozwala więc zmieniać element, na którym skupiamy uwagę odbiorcy.
Innym popularnym typem jest konstrukcja rozpoczynająca się od what.
What I need is a holiday.
Tym, czego potrzebuję, jest urlop.
What I like most is the atmosphere.
Najbardziej podoba mi się atmosfera.
Cleft sentences są szczególnie przydatne, kiedy chcemy świadomie sterować tym, która informacja ma być najważniejsza dla odbiorcy.
Bardziej zaawansowanym sposobem podkreślania informacji jest inwersja. Może pojawić się między innymi wtedy, gdy na początku zdania umieszczamy określone wyrażenia o znaczeniu negatywnym lub ograniczającym.
Porównaj:
I have never seen anything like this.
Nigdy nie widziałem czegoś takiego.
Never have I seen anything like this.
Nigdy wcześniej nie widziałem czegoś takiego.
Druga wersja ma wyraźnie bardziej emfatyczny i formalny charakter.
Inne przykłady:
Rarely have I heard such a beautiful voice.
Rzadko słyszałem tak piękny głos.
Not only did she pass the exam, but she also got an excellent result.
Nie tylko zdała egzamin, ale również uzyskała świetny wynik.
Little did I know what would happen next.
Nie miałem pojęcia, co wydarzy się później.
Inwersja tego typu jest konstrukcją bardziej zaawansowaną i częściej występuje w formalnym lub starannie konstruowanym języku niż w zwykłej codziennej rozmowie.
Przy stosowaniu konstrukcji emfatycznych warto uważać na kilka typowych błędów.
Poprawnie: She does like it.
Nie: She does likes it.
Poprawnie: He did call me.
Nie: He did called me.
Zbyt częste używanie konstrukcji emfatycznych może sprawić, że wypowiedź będzie brzmiała przesadnie. Emfaza działa najlepiej wtedy, gdy rzeczywiście chcemy przeciwstawić, poprawić lub szczególnie podkreślić informację.
Po wyrażeniach takich jak never, rarely czy not only umieszczonych na początku zdania może być konieczna zmiana standardowego szyku.
Never have I seen..., a nie Never I have seen....
Zacznij od przekształcania prostych zdań. Weź neutralną informację i spróbuj podkreślić jej różne elementy.
Zdanie podstawowe:
Anna bought this book yesterday.
Podkreślamy osobę:
It was Anna who bought this book yesterday.
Podkreślamy przedmiot:
It was this book that Anna bought yesterday.
Podkreślamy czas:
It was yesterday that Anna bought this book.
Możesz również ćwiczyć emphatic do, odpowiadając na zdania przeczące:
A: You don't like English.
B: I do like English!
Takie ćwiczenia pomagają zrozumieć nie tylko samą konstrukcję, ale przede wszystkim różnicę w znaczeniu i nacisku.
Emfaza pozwala skierować uwagę rozmówcy lub czytelnika na najważniejszą część wypowiedzi. W języku angielskim można ją tworzyć poprzez intonację, odpowiednio dobrane słownictwo oraz konstrukcje gramatyczne.
Do najważniejszych struktur należą emphatic do, does, did, cleft sentences oraz inwersja. Nie trzeba używać ich w każdym zdaniu. Warto natomiast nauczyć się rozpoznawać, jaki dodatkowy nacisk nadają wypowiedzi.
Jeśli chcesz rozwijać także inne bardziej zaawansowane elementy języka, sprawdź gramatykę angielską i poznaj kolejne konstrukcje wraz z przykładami.